دوشنبه, ۱۱ اردیبهشت, ۱۳۹۶ - May 01, 2017

پیغام خطا

Notice: Undefined property: view::$exposed_input در views_plugin_display_attachment->attach_to()‎ (خط ۲۳۰ در ‎/home/sporteps/public_html/roozafarin.com/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_display_attachment.inc).

مصاحبه با رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران درباره اوضاع کارآفرینی و استارتاپها

نسخه PDFنسخه PDF

همزمان با افزایش فعالیت شرکت‌های استارتاپی در یک سال اخیر، نظریه‌های مختلفی درخصوص رشد و حضور این شرکت‌ها در فضای کسب و کار کشور شنیده می‌شود.
 
نظریه‌هایی که در بسیاری مواقع متناقض با یکدیگر است. ناصر علی سعادت، رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران از جمله کسانی است که تجربه‌های متعددی در راه‌اندازی استارتاپ و شرکت‌های نوپا در کشور داشته است. «ایران رایانه»، «ندا رایانه اینترنتی» و فروشگاه اینترنتی «چاره» از جمله فعالیت‌هایی است که در پرونده کاری او در بخش فناوری اطلاعات ثبت شده است. سعادت در این گفت‌وگو جریان استارتاپی امروز ایران را هیجانی معرفی می‌کند و بر این باور است که در حالی فعالان استارتاپی شرکت‌هایی مانند اینستاگرام، فیس‌بوک و... را الگوی خود قرار داده‌اند که هنوز فردی آنها را با شیوه رشد این شرکت‌ها آشنا نکرده است. او تاکید می‌‌کند که اکثر فعالان استارتاپی ایرانی تنها به فکر مطرح شدن و بعد هم فروش شرکتشان به یک شرکت بزرگ یا سرمایه‌داران هستند و این چرخه را مورد نقد قرار می‌دهد و حتی آن را خطرناک ارزیابی می‌کند. در ادامه گفت‌وگوی ما با وی را می‌خوانید:

در حال حاضر فضای کارآفرینی فناوری در ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ اکنون تا چه حد برای کسانی که تازه وارد این عرصه شده‌اند فرصت رشد وجود دارد؟

سعادت: ۳۰ سال پیش من به کمک ۵ نفر دیگر از دوستان جوانم یک استارتاپ در حوزه فناوری اطلاعات، شرکت نرم‌افزاری «ایران رایانه»، راه‌اندازی کردم. یعنی آرزوی من این است مشکلاتی را که من آن روزها داشتم، جوان امروزی نداشته باشد. البته متاسفانه برخی مشکلات که آن زمان ما با آن روبه‌رو بودیم همچنان برای جوانی که می‌خواهد تازه وارد این عرصه بشود، پابرجا است.

این مشکلات غیر‌قابل حل چیست؟
سعادت: بحث عدم توجه به کپی رایت که کمر ما را شکست. این مشکل هنوز هم ادامه دارد و بسیاری از فعالان تازه‌وارد را با مشکل مواجه کرده است. ما در کشورمان یک اشتباهی که کردیم این بود که به جای اینکه پولی به مایکروسافت بدهیم، آمدیم قفل این نرم‌افزار را شکستیم و نرم‌افزار دوهزار دلاری را با ۵ هزارتومان و گاهی به‌صورت رایگان در اختیارکاربرانمان گذاشتیم. اما این بدترین بدی بود که در حق خودمان کردیم؛ چرا‌که موضوعی به نام نرم‌افزار را بی‌ارزش کردیم. وقتی تولیدات نرم‌افزاری یک شرکت بزرگ را بی‌ارزش می‌کنید، در نتیجه در داخل کشور کسی هم برای تولیدات داخلی شرکت‌های نرم‌افزاری شما ارزشی قائل نمی‌‌شود.

۳۰سال قبل برای راه‌اندازی یک کسب وکار نوپا با چه مشکلاتی روبه‌رو بودید؟
سعادت: سال ۶۳ زمان دانشجویی ما و وقتی در فکر راه‌اندازی یک شرکت یا به قول امروزی‌ها استارتاپ بودیم ایران درگیر جنگ بود. موشک بود که از این سو به آن سوی شهر پرتاب می‌شد. از نظر اقتصادی، فضای جامعه و ... با مشکلات بسیار جدی رو‌به‌رو بود. اصلا نمی‌شود فضای امروز را با فضای آن روزها مقایسه کرد. الان شما تصمیم بگیرید یک شرکت راه بیندازید خیلی شیک می‌‌روید با چند نفر مشورت می‌کنید و شرکتتان را راه می‌اندازید.

واقعا الان راه انداختن یک شرکت در ایران به این راحتی است؟ اگر آن زمان جنگ بود الان هم مشکلات اقتصادی و تحریم هست.
سعادت: مشکلاتی که ما آن زمان داشتیم بسیار سخت‌تر بود و اصلا قابل مقایسه با مشکلات الان نیست. من هرچه از شرایط بد آن زمان بگویم به خاطر اینکه شما آن زمان حضور نداشتید، نمی‌توانید تصوری داشته باشید و شبیه به یک اتفاق تاریخی است که فقط در کتاب‌ها 
خوانده‌اید.

اگر الان شرایط خوب است چرا بسیاری حاضر به سرمایه‌گذاری یا راه‌اندازی کسب و کار نیستند؟ چه مشکلاتی الان هست؟
سعادت: مشکلاتی مثل نبود سرمایه‌گذار در بخش‌های صنعتی کشور از جمله صنعت  فناوری اطلاعات، باور نداشتن به فناوری اطلاعات به‌عنوان عامل توسعه، روندها و مقررات اداری طولانی و پیچیده. با این شرایط چطور می‌توانیم کارآفرینی کنیم؟
وقتی می‌‌گوییم فضای کارآفرینی، باید ببینیم که آیا مشکل ما این است که کارآفرین جدید تولید کنیم، یا امروز که بنده اینجا نشستم و رئیس این سازمان هستم، مشکلم این است که این کارآفرینانی که ۳۰ سال است زندگی‌شان را گذاشته‌اند، در چه وضعیتی قرار 
دارند.
من و گروه دیگری مثل من در زمان جنگ کشور را ترک نکردیم و به خاطر عشق و علاقه در کشورمان ماندیم و در این ۳۰ سال گذشته هم این کلمه کارآفرین را یدک کشیدیم.
الان یک جوان که می‌خواهد کار‌آفرینی انجام دهد می‌آید آدمی مانند من را که کارآفرین ۳۰ سال گذشته بوده‌ام را نگاه می‌کند و می‌بیند که من هنوز بعد از این ۳۰ سال درگیر مشکل بیمه، مالیات و... هستم با اینکه شفاف هم کار می‌کنم. یک کار‌آفرین با این شرایط و دیدن من می‌تواند پیش‌بینی کند که ۱۰ سال یا ۳۰ سال دیگر کجا ایستاده‌است. ایجاد فضای کارآفرینی و رونق دادن به این بخش نیازمند ایجاد انگیزه است.

حداقل طی یک سال اخیر شاهد موج راه‌اندازی شرکت‌های استارتاپی جدیدی هستیم. این اتفاق را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سعادت: متاسفانه الان فضا و هیجانی ایجاد شده که همه می‌‌خواهند استارتاپ راه بیندازند. جشنواره و هفته‌های استارتاپی گوناگون برگزار می‌کنند. همه رفتند دنبال استارتاپ اما وقتی صحبت از اینستاگرام، فیس‌بوک، زاکربرگ و... به‌عنوان نمونه موفق استارتاپی می‌شود، این موضوع را فراموش می‌کنیم که این سرویس‌ها یا این آدم‌های موفق در چه فضایی رشد پیدا کرده‌اند؟ از سوی دیگر بخش کوچکی از شرکت‌های فناوری اطلاعات ما وارد فرابورس شده‌اند، نه بورس. این درحالی است که در آمریکا امروز شما شرکت بزنید چهارسال دیگر موفق می‌شوید IPO  کنید و به یک شرکت جهانی تبدیل شوید. دسترسی نمونه‌های شرکت‌های موفق استارتاپی به بازارهای جهانی چگونه است و دسترسی ما در چه شرایطی قرار دارد‌؟

شما رمز موفقیت شرکت‌های استارتاپی ایرانی را ارتباط با بازارهای جهان می‌دانید‌؟
سعادت: بله، من قبول ندارم که کارآفرینان ما در محدوده جغرافیایی مملکت به فروش محصولشان فکر کنند و بزرگ شوند. ما در ۳۰ سال گذشته، از فرصت‌های مشابه خود با کشورهای همسایه ایران مانند تشابه ریشه‌های زبانی فارسی با کشورهایی مثل تاجیکستان، افغانستان یا حتی عربی که سبک نوشتاری مشابه با فارسی دارد تا چه حد استفاده کرده‌ایم؟ صحبت از صادرات نرم‌افزار می‌شود و کارهای این‌چنینی، اما نباید خومان را گول بزنیم.
 

اما با همه این شرایط در کشور نمونه‌های موفق شرکت‌های استارتاپی داریم.
سعادت: نمی‌خواهم اسم ببرم، اما همیشه در این جور بحث‌ها سه چهار مورد را مثال می‌زنیم که من قبول ندارم این نمونه‌ها استارتاپ‌های موفق هستند. اینها اصلاً استارتاپ نیستند، اینها یک حوادثی است که در کنارش اگر کسی جزئیاتش را ببیند، متوجه می‌شود که یک سرمایه‌ای آمده و فردی خارج از گروه، کاری کرده تا شرکتی موفق شده است.
من به‌عنوان عضوی از سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران از نزدیک با مسائل و مشکلات شرکت‌ها روبه رو هستم. یک روز تعرفه بالای گمرکی و یک روز افزایش مالیات و گاه شرایط کاری آنقدر سخت می‌شود که برخی شرکت‌ها سه ماه حقوق برای پرداخت به کارمندانشان ندارند و در این شرایط شما از من می‌پرسید فضای کارآفرینی فناوری اطلاعات در ایران مناسب است؟ من می‌گویم اگر این شرایط را نشان ندهیم و یک پرده‌ای بکشیم روی تمام بلاهایی که در ۳۰ سال گذشته بر سر کارآفرینانی مانند ما آمده، شاید بتوان گفت فضا مناسب است.

از چه راهی می‌‌توان جلوی خروج نیروهای موفق و با استعداد از کشور را گرفت؟
سعادت: اگر می‌‌خواهید کارآفرینی شکل بگیرد، باید شرکت‌هایی که در حال حاضر با مشکلات فراوان روبه‌رو هستند را حمایت کنید. اینکه مد شده همه می‌روند استارتاپ می‌زنند، یعنی همه سرمایه‌های مملکت را روی کارآفرینی می‌بریم، درحالی که به این موضوع فکر نمی‌‌کنیم که وقتی شرکتی وارد بازار می‌‌شود مساله عرضه و تقاضا دارد، بازار و تحریک بازار می‌خواهد. کاری که باید انجام دهیم حمایت از شرکت‌های موجود است. باید شرایطی فراهم کنیم که این شرکت‌های بزرگ وارد بورس شوند. در آن سوی آب شرایط را خودشان برای فعالیت استارتاپ‌ها فراهم می‌کنند و بعد هم از آنها حمایت می‌شود. اگر درصنعت فناوری اطلاعات آدم پولدار درست نشود، مانند همه دنیا، کارآفرینی درآن بیهوده است.
آنها سرمایه‌های زیاد صرف صنعت فناوری اطلاعات خود می‌‌کنند تا شرکت موفقی مانند مایکروسافت درست شود که درآمد میلیاردی دارد. اما حالا شما نگاه کنید به میزان سرمایه یک شرکت نرم‌افزاری ایرانی که بین ۳۰۰ تا ۴۰۰میلیون تومان است. درآمدی که با آن در تهران نمی‌‌شود یک خانه خرید.

به‌عنوان رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران مشکل عمده شرکتی که از مرحله استارتاپی خارج شده و به سمت گسترده شدن زمینه فعالیت‌هایش می‌رود، چیست؟
سعادت: اول به من بگویید استارتاپ چیست تا من هم بفهمم. ما الان شرکتی داریم که ۱۵ سال است فکر می‌کند نوپا یا استارتاپ است! طول عمر شرکت نوپا در استانداردهای جهانی بین ۳ تا ۵ سال است. مدام اسم چند شرکت به اسم شرکت موفق نوپا را می‌شنویم ولی شرکتی که ۱۱ سال است مشغول فعالیت است دیگر استارتاپ نوپا و موفق نیست. ما سال اول که ایران رایانه را راه انداختیم در سال دوم دخل و خرجمان را درمی‌آوردیم. هیچ‌یک از اعضای شرکت هم ارثی‌ از پدرش نگرفته بود. ما همه با هم شبانه روزی کار می‌‌کردیم. نوپا به چنین شرکتی می‌‌گویند.
چیزی که خیلی خطرناک است و من با آن مساله دارم این است که می‌آییم یک مساله‌ای را در بوق و کرنا می‌کنیم و دیگران را تشویق می‌‌کنیم بروید شرکت نوپا بزنید، دو سال بعد هم یک شرکت خارجی می‌آید شرکت شما را خریداری می‌‌کند و یک پول کلان به دست می‌آورید. این روش راه‌اندازی استارتاپ متاسفانه به یک فرهنگ تبدیل شده است برای اینکه ما مدیریت درستی در این بخش نداشته‌ایم. اجازه دادیم افرادی وارد این فضا شوند و تجارتی به نام «شرکت نوپازدن و فروختن» راه بیندازند. برای راضی کردن یکسری جوان هم به داستان موفقیت شرکت یوتیوب، اینستاگرام، فیس‌بوک و... اشاره می‌‌کنند و‌لی به این موضوعات اشاره نمی‌کنند که فیس‌بوک، اینستاگرام، واتس‌اپ از روی علاقه کارشان را شروع کردند، نه با این هدف که یک شرکت راه بیندازند و بعد به گروه دیگر بفروشند.

برگزاری دوره‌های استارتاپی را چندان به نفع فضای کارآفرینی حوزه فناوری اطلاعات کشور نمی‌دانید؟
سعادت: این جریانی که راه افتاده و مدام کنفرانس و جشنواره استارتاپ می‌گذارند و یکی میکروفن دست‌شان می‌گیرند خوب است، اما اینکه همه‌جا دارند تبلیغ می‌کنند مانند اینستاگرام که طی چند ساله چند صد میلیون دلار درآمد داشته، سم مهلک است. در آمریکا هیچ‌کس با چنین سیاستی جلو نمی‌رود. یک جوان آمریکایی به این فکر می‌کند که اگر من ایده داشته باشم و صبح تا شب هم نخوابم قطعا می‌توانم یک کسب و کار موفق راه بیندازم. یا فردی مانند استیو جابز که حالا همه زندگی‌نامه‌اش را همه می‌دانند با کلی سختی و بی‌پولی دست و پنجه نرم کرد تا الان اپل به این مرحله رسیده است. اما تنها چیزی که جوان ایرانی از این مدل‌های موفق یاد گرفته این است که من هم دانشگاه و ادامه تحصیلم را رها کنم تا مانند جابز و بیل‌گیتس شوم. بیل گیتس یا جابز اگر دانشگاهشان را رها کردند تمام انرژی و عشقشان را روی ایده‌شان گذاشتند ولی اگر این جوان ایرانی دانشگاهش را رها کند به هیچ‌جا نخواهد رسید. به شرطی این جریان به نفع این صنعت است که درست مدیریت شود و گرنه بسیار خطرناک است و به یک معضل در کنار معضلات دیگر تبدیل می‌شود.

فعالیت مراکز رشد یا شهرک‌های فناوری را در این میان چگونه می‌بینید؟
سعادت: صحبت از مراکز رشد می‌شود اما من به‌عنوان یکی از فعالان بخش فناوری اطلاعات کشور تا به حال شرکتی را ندیده‌ام که از این مراکز خارج شده باشد. مثال‌هایی داریم از گروه‌هایی که ۱۵ سال در این مرکز مانده‌اند اما با هیچ رشدی همراه نشده‌اند، قطعاً در این بین یک مشکلی هست. چرا کسی این مشکل را پیدا نمی‌کند؟ مشکل ما یکی دو تا نیست. آرزوی من این است که اگر یک روز غول چراغ جادو وجود داشت تنها یک خواسته من را برآورده می‌‌کرد و آن اجرای همه سندهای حوزه فناوری اطلاعات بود که اجرا نشده و روی هم انباشته شده است.

چقدر امید دارید که ما در ایران بتوانیم یک شبه سیلیکون‌ولی مانند آنچه در کشورهای دیگر هم شکل گرفته ایجاد کنیم؟
سعادت: اشکال، همین جمله است. اصلا سیلیکون‌ولی را کسی درست نکرده، این منطقه زاده شده است. وقتی شما می‌‌آیید یک کاری را از روی کار دیگری کپی کنید، همه چیز را خراب می‌کنید. در نهایت دولت وارد و شرایط بدتر و پیچیده‌تر می‌شود.

(این مصاحبه در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۳۹۳ در دنیای اقتصاد منتشر شده‌است.)

به این مطلب امتیاز بدهید: 
امتیاز شما: هیچکدام (۳ votes)

دیدگاه‌ها

دیدگاه جدیدی بگذارید

Ordiban Creative